Mineralizacja zębów. Jak rozwijają się zęby stałe?

Mineralizacja zębów to proces wieloetapowy, rozpoczynający się już w okresie płodowym. Dostarczanie organizmowi niezbędnych składników odżywczych, w tym przede wszystkim wapnia i witaminy D ma bezpośredni wpływ na jej prawidłowy przebieg.

Proces mineralizacji warunkuje prawidłowy rozwój, wzrost i późniejsze zdrowie zębów. Mniej zmineralizowane tkanki zębów, np. w przypadku dzieci przedwcześnie ząbkujących, są bardziej narażone na różnorodne zmiany, w tym przede wszystkim działanie czynników takich jak np. cukier[1].

Zęby rozwijają się przed narodzinami dziecka

Często nie zdajemy sobie sprawy z tego, że zęby zaczynają się rozwijać jeszcze przed narodzinami. Do mineralizacji zębów mlecznych, a dokładniej siekaczy przyśrodkowych górnych, dochodzi w 4. miesiącu życia płodowego[2]. Proces ten kończy się w dopiero po roku od wyrżnięcia zęba[3]. Z kolei zawiązki zębów stałych powstają między 6, a 8 miesiącem ciąży, umiejscawiając się w drugim rzędzie za zębami mlecznymi od strony języka[4]. Mineralizacja zębów stałych rozpoczyna w okresie okołoporodowym i dotyczy pierwszych zębów trzonowych[5].

Chociaż schemat rozwoju zębów stałych i mlecznych jest podobny, to jednak tylko niektóre zęby stałe zaczynają się rozwijać w okresie życia płodowego. Przed narodzinami dochodzi do mineralizacji siekaczy, kłów i pierwszych zębów trzonowych. Po urodzeniu rozwijają się pierwsze zęby przedtrzonowe, w 7-8 miesiącu życia drugie przedtrzonowe, a w 8-9 miesiącu życia drugie trzonowe. Rozwój zębów mądrości, czyli trzecich trzonowców, następuje znacznie później, nawet w 4-5 roku życia dziecka.

Etapy mineralizacji zębów stałych

Mineralizacja zębów stałych odbywa się etapowo, a dla jej efektywności istotne znaczenie ma terminowy przebieg tego procesu. Jego początek ma miejsce już w chwili narodzin i trwa do ok. 10 roku życia. Wraz z całkowitym rozwojem korony rozpoczyna się wyrzynanie zębów stałych, co ma miejsce od 6 do 14 roku życia. Jedynie ósemki są dość “nieterminowe” pod względem wyrzynania — najczęściej między 17 a 25 rokiem życia, chociaż są przypadki wrodzonego braku zawiązka „zęba mądrości”[6].

Proces dojrzewania każdego z 28 zębów stałych (nie uwzględniając „zębów mądrości”), obejmujący korony i korzenie, trwa przeciętnie 3 lata. Prawidłowy przebieg wszystkich opisanych wyżej etapów ma bezpośredni wpływ na jakość zmineralizowania zębów, a więc ich tzw. dobre uwapnienie.

Wpływ diety na proces mineralizacji zębów

Niewątpliwie duży wpływ na proces mineralizacji zębów ma dieta. Okazuje się, że zmiany w uzębieniu mlecznym występują rzadko, gdyż w większości przypadków przy naturalnym karmieniu organizm matki jest w stanie zapewnić optymalne warunki w czasie rozwoju i mineralizacji twardych tkanek zęba[7].

W przypadku zębów stałych u dzieci przebieg mineralizacji zależy od niezbędnych składników dostarczanych wraz z pożywieniem. Istotne znaczenie ma przede wszystkim gospodarka wapniowo-fosforanowa. Wszelkie zaburzenia w tym zakresie mogą być przyczyną występowania zmian w szkliwie[8].

Odpowiednia ilość wapnia i fosforu to podstawa diety, która sprzyja zdrowiu zębów. To właśnie z tego powodu zaleca się, aby dzieci na etapie intensywnego wzrostu regularnie spożywały mleko oraz produkty mleczne. Nie można też zapominać o roli witaminy D, która wpływa na prawidłowe wchłanianie tych pierwiastków oraz utrzymanie równowagi wapniowo-fosforanowej[9]. Ważne są też: witamina C, witamina D, fluorek, magnez.

[1] Wielusińska-Opałko N., Orlińska A., Jarząbek A., Wpływ wybranych czynników ryzyka na wystąpienie próchnicy wczesnego dzieciństwa, https://podyplomie.pl/stomatologia/17328,wplyw-wybranych-czynnikow-ryzyka-na-wystapienie-prochnicy-wczesnego-dziecinstwa-1, [dostęp: 19.10.2020]

[2] Janicha J., Rozwój uzębienia, [w:] Stomatologia wieku rozwojowego, pod red. M. Szpringer-Nodzak i M. Wochny-Sobańskiej, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Wydanie IV, Warszawa 2003, s. 41.

[3] Cyt. Wielusińska-Opałko N., Orlińska A., Jarząbek A., Wpływ wybranych czynników…

[4] Adamowicz-Klepalska B., Rozwój zębów stałych – wyrzynanie i dojrzewanie, czyli mineralizacja, https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/prawidlowyrozwoj/jamaustna_zeby/67452,rozwoj-zebow-stalych-wyrzynanie-i-dojrzewanie-czyli-mineralizacja, [dostęp: 19.10.2020]

[5] Cyt. Janicha J., Rozwój uzębienia…, s. 41.

[6]Cyt. Adamowicz-Klepalska B., Rozwój zębów stałych…

[7] Wacińska-Drabińska M., Janicha J., Remiszewski A., Przyczyny występowania zaburzeń mineralizacji szkliwa zębów, Borgis – Nowa Stomatologia 3/2002, s. 112-115, http://www.czytelniamedyczna.pl/1751,przyczyny-wystepowania-zaburzen-mineralizacji-szkliwa-zebow.html, [dostęp: 19.10.2020]

[8] Tamże.

[9] Tamże.